Magnez i siarka kontrolują metabolizm azotu

Pierwiastki drugoplanowe w nawozach z Lubonia

Magnez i siarka kontrolują metabolizm azotu

Plon roślin uprawnych jest wypadkową współdziałania różnych czynników agrotechnicznych, w tym środków produkcji, wśród których wiodącą rolę odgrywają nawozy. Z danych literaturowych wynika, że spośród wszystkich czynników produkcji roślinnej, uzyskane efekty plonotwórcze w 50% zależą od nawożenia. Zgodnie z prawem minimum Liebiga oczekiwany przez rolnika plon może być ograniczony przez składnik mineralny znajdujący się w najmniejszej ilości (minimum) w stosunku do potrzeb rośliny. W praktyce oznacza to, że rolnik nie można opierać nawożenia tylko na składnikach pierwszoplanowych (NPK), co niestety w Polsce jest dość powszechne. Brak świadomości w tym zakresie z jednej strony, względy ekonomiczne z drugiej, powodują sprowadzanie nawożenia do stosowania azotu. Rola tego składnika w nawożeniu jest niepodważalna, lecz efektywność nawozów azotowych zależy od obecności innych składników mineralnych (często niedocenionych), kształtujących przetwarzanie azotu pochodzącego z gleby i z nawozów na plon biologiczny. Do najważniejszych kontrolerów metabolizmu azotu w roślinie należą magnez i siarka. Poza specyficznymi funkcjami, jakie każdy z tych składników spełnia w roślinie (tab. 1), oba przyczyniają się między innymi do mniejszego pobrania azotu przypadającego na jednostkę plonu. W efekcie na plantacji dobrze odżywionej magnezem i siarką możliwe jest zmniejszenie stosowanych dawek nawozów azotowych. Poza wymiernymi efektami ekonomicznymi, prowadzi to do zmniejszenia rozproszenia azotu w środowisku.

O ile dodatnie, plonotwórcze znaczenie azotu jest bardzo dobrze rozpoznane, to znaczenie nawożenia tym składnikiem w kształtowaniu jakości plonu nie jest jednoznaczne (wyjątek pod tym względem stanowi pszenica konsumpcyjna). Nawożenie musi zatem realizować dwa, często przeciwstawne cele produkcji, gdyż jak wynika z badań naukowych wprowadzanie do gleby dużych dawek nawozów azotowych wiąże się z pogorszeniem cech jakościowych zbieranych płodów rolnych. Ponadto rośliny przenawożone azotem są bardziej podatne na atak patogenów.

Zarówno siarka jak i magnez stymulują przekształcanie azotu mineralnego w białko, a to oznacza zmniejszenie akumulacji azotynów i azotanów w roślinie – związków, które w nadmiarze są bardzo szkodliwe dla człowieka, zwłaszcza dzieci. Badania prowadzone w Niemczech wykazały istotne zmniejszenie azotu azotanowego w sałacie w miarę wzrostu dawki siarki. Rośliny dobrze odżywione siarką produkują więcej lotnych związków, które działają odstraszająco, a nawet toksycznie na niektóre patogenny. Nie bez przyczyny panuje zatem opinia, że siarka działa jak fungicyd. Typowym przykładem są plantacje rzepaku ozimego, na których w latach 80-tych notowano zdecydowanie mniejszą presję patogenów niż obecnie, co było skutkiem dużej emisji związków siarki do atmosfery i budowania przez rośliny naturalnej odporności. Inna sprawa, że nawożenie tego gatunku siarką obecnie musi być już standardem, a nie tylko uzupełnieniem dawek azotu, fosforu i potasu wykonanym „według uznania” plantatora.

Doświadczeni rolnicy doskonale wiedzą, że nadmiar azotu ogranicza polaryzację korzeni buraków cukrowych, co wymusza zmniejszenie poziomu nawożenia tym składnikiem. W efekcie zbierają plony dobrej jakości, lecz mniejsze od spodziewanych. W tej sytuacji bardzo dobrym rozwiązaniem może być użycie nawozów z magnezem i(lub) siarką, które zwiększą efektywność nawozów azotowych.

Jedną z możliwości uzupełnienia niedoborów siarki i magnezu jest stosowanie obu tych składników w nawozach wieloskładnikowych. Wszystkie nawozy produkowane w firmie Luvena zawierają siarkę, w stałej ofercie pozostają nawozy z magnezem (PKMg, większość Luofosów specjalistycznych czy Superfosfat magnezowy).

dr J. Potarzycki  Uniwersytet Przyrodniczy Poznań

Tabela 1.

Rola magnezu i siarki w kontroli głównych procesów w roślinie

(podano za Grzebiszem 2009)

         1 – pierwiastek podstawowy   2 – ogólna niezbędność  3 – nieznana rola w procesie