Nawożenie siarką - dr Wiesłw Szulc SGGW Warszawa

Opinia na temat nawozów z Lubonia

PROBLEMY NAWOŻENIA SIARKĄ ROŚLIN UPRAWNYCH  

Siarka jest niezwykle ważnym makroelementem, niezbędnym dla prawidłowego wzrostu i rozwoju organizmów żywych. Występuje ona na wielu stopniach utlenienia ( -2, +4, +6) i w zależności od tego jest albo przyjazna dla człowieka albo niezwykle trująca. Formy zredukowane siarki, a głównie siarkowodór (H2S) występujące często w glebach o nieuregulowanych stosunkach powietrzno wodnych wykazują silne działanie toksyczne, mogąc doprowadzić nawet do śmierci organizmów żywych. Z drugiej zaś strony formy utlenione stanowią bardzo ważny składnik odżywczy. Pierwiastek ten znany był już dobrze w starożytności. Badania nad nawożeniem gleb siarką rozpoczęto na szeroką skalę dopiero w XX wieku.

Podstawowym źródłem energii w Polsce jest węgiel kamienny. Z tego powodu do niedawna opad siarki na terenie kraju był znaczny, a jej bilans zawsze dodatni, bez względu na rodzaj uprawianej rośliny. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, na skutek ograniczenia emisji siarki do atmosfery sytuacja ta uległa radykalnej zmianie. W latach 70 w wyniku działalność człowieka do atmosfery przedostawało się około 65 mln ton siarki w ciągu roku. W latach 1979 – 1985 emisja siarki spadła w krajach Europy Zachodniej o około 30%, a w krajach skandynawskich nawet o 70%. Na początku lat 90-tych opad siarki był tam mniejszy niż 10 kg S/ha. Podobne tendencje wystąpiły i w Polsce, gdzie w tym samym okresie nastąpiło bardzo duże ograniczenie emisji dwutlenku siarki z ponad 4 mln ton do prawie 2 mln. ton. Zgodnie z umowami międzynarodowymi, jakie podpisano z Unią Europejską, Polska zobowiązała się do dalszego ograniczania emisji siarki do poziomu 1397 tys. ton/ ha. Tak znaczny postęp w ograniczaniu emisji ma być spowodowany stosowaniem od 2004 roku paliw o obniżonej zawartości siarki (poniżej 0.05%) oraz wprowadzaniu innych rozwiązań proekologicznych. W latach 1998 i 1999 emisja siarki przez zakłady przemysłowe jest ograniczana o około 50%. Średnio w drugiej połowie lat 90 opad siarki wynosił około 37 kg/ha. Z punktu widzenia ochrony środowiska sytuacja taka jest korzystna. Jednak w rolnictwie stwarza nową jakościowo sytuację pojawiających się coraz częściej niedoborów siarki. Niedobory te potęgowane są jeszcze dwoma innymi czynnikami.

Do pierwszych należy zaliczyć nawożenie mineralne, w którym zauważamy tendencje eliminowania nawozów niskoprocentowych na rzecz skoncentrowanych nawozów jednoskładnikowych. Dotychczas źródłem siarki były przede wszystkim trzy popularne nawozy, takie jak: siarczan amonu (24%S), superfosfat pojedynczy (12%) i siarczan potasu (18%S). W chwili obecnej są one stosowane przez rolników w bardzo nieznacznym stopniu i stanowią one niski procentowy udział w zużyciu nawozów mineralnych w Polsce. Produkcja superfosfatów w Polsce spadła z 1232 tys. ton na początku lat 90-tych do 361 tys. ton na koniec tego dziesięciolecia. Wielkość produkcji siarczanu amonowego pozostawała podobna i wynosiła w tym okresie około 500 tys. t. Dodatkowo, ze względu na złą sytuację ekonomiczną polskiego rolnictwa, zużycie nawozów mineralnych w Polsce wzrasta bardzo powoli. W latach 1992-1994 nastąpił drastyczny spadek ich zużycia z 182 kg/ha na 71 kg/ha. Obecnie kształtuje się on na poziomie około 90 - 95 kg NPK/ha. W zużyciu nawozów mineralnych w Polsce coraz większą rolę zaczynają odgrywać nawozy wieloskładnikowe, zawierające minimalne ilości siarki w swoim składzie chemicznym. Z ostatnich szacunków wynika, że przy obecnym asortymencie i zużyciu nawozów mineralnych w Polsce wnosimy w nich jedynie około 10 kg S/ha/rok, co nie zaspokaja potrzeb roślin.

Drugim czynnikiem jest spadek zużycia nawozów organicznych o prawie 50% ( z 11 t/ha – 6 t/ha), a w tym przede wszystkim obornika, w którym w dawce 10t/ha wprowadzaliśmy około 8 kg S. Przeciętnie zawartość siarki w najbardziej popularnym oborniku waha się od 0.03-0.06%S. Szacuje się, że do gleby wprowadzamy w nawozach organicznych tylko około 6 kg S/ha/rok. Tak znaczne ograniczenie stosowania nawozów organicznych ma jeszcze jedną negatywną cechę. Siarka w glebie magazynowana jest głównie w formie siarki organicznej, a jej ilość może dochodzić nawet do 90% siarki całkowitej. Na glebach lekkich, przeważających na terenie Polski, następuje stosunkowo szybka mineralizacja próchnicy glebowej. Równocześnie z mineralizacją postępuje proces uruchamiania zasobów zmagazynowanej w niej siarki. Przy braku przypływu substancji organicznej następuje więc zubożenie gleby w próchnicę, a tym samym w ilość siarki. Uwolniona siarka jest pierwiastkiem niezwykle labilnym i szybko ulega wymyciu z gleby.

Z tego powodu nowym wymiarem w rolnictwie jest wprowadzanie nawozów zawierających siarkę i uzupełniających systematycznie jej zawartość w glebie. Jest to niezwykle ważne z dwu powodów:

-     ilości wprowadzanej siarki zależą od wielkości pojawiających się niedoborów tego pierwiastka w glebie oraz w opadach. Jak wykazują badania prowadzone przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach zawartość tego pierwiastka może wahać się od kilku do kilkuset mg/100g gleby tzn. od 20 do kilkuset kilogramów na powierzchni 1 hektara w warstwie ornej. Podobne zróżnicowanie dotyczy opadu siarki od około 1.5 kg / ha do ponad 90 kg/ha

-   od grupy roślin, która będzie nawożona. Wyróżniamy trzy podstawowe grupy, które zostały wyodrębnione na podstawie ilości wynoszonej siarki w plonie rolniczym.

a)       rośliny o bardzo dużych potrzebach pokarmowych w stosunku do siarki. Należą do nich głównie rośliny krzyżowe: rzepak, kapusta, gorczyca oraz liliowate cebula i czosnek. Rośliny te pobierają 80-90 kgS/ha.

b)       Rośliny o średnich potrzebach pokarmowych w stosunku do siarki, które pobierają około 20-40kg S/ha. Należą do nich motylkowate oraz okopowe wytwarzające duże ilości suchej masy z ha.

c)       Rośliny o niskich potrzebach nawozowych w stosunku do siarki. Do tej grupy zaliczamy przede wszystkim zboża, które pobierają około 12-25 kgS/ha.

Zaznaczające się silnie objawy niedoborowe siarki nie tylko w Polsce północno – wschodniej ale także już w Wielkopolsce zmuszają nas do poszukiwania nowych źródeł siarki, które systematycznie dostarczane likwidowałyby niedobory tego pierwiastka w glebie jak również zapewniały uzyskiwanie plonów roślin na odpowiednim poziomie przy zachowaniu, a w niektórych przypadkach nawet polepszeniu wielu cech jakościowych. W chwili obecnej na rynku pojawia się coraz więcej nawozów wieloskładnikowych zawierających siarkę. Przykładem takim mogą być nawozy produkowane przez LUVENĘ.

Wybór nawozu uzależniony jest od gatunku rośliny oraz od zawartości w glebie bądź to fosforu, bądź to potasu przyswajalnego dla roślin. Ważną cechą jest to, że nawozy te ze względu na domieszki wapnia oraz magnezu można stosować na gleby o odczynie słabo kwaśnym. Gleby kwaśne stanowią w Polsce ponad 60%. Dlatego też stosowanie nawozów wieloskładnikowych powoduje podniesienie efektywności nawożenie, szczególnie na glebach lekkich i kwaśnych. Łatwo jest również zauważyć, że wszystkie nawozy zawierają domieszkę siarki od 10 do 26%. Nawozy o dużej zawartości potasu oraz siarki powinny być zalecane w uprawie roślin okopowych i krzyżowych.

Podsumowanie

W chwili obecnej, przy zerowym lub ujemnym bilansie siarki w wielu rejonach Polski wydaje się celowe stosowanie nawozów mineralnych, organicznych czy naturalnych zawierających w swoim składzie siarkę. Dostateczne zaopatrzenie roślin w ten pierwiastek zapewnia uzyskiwanie wysokich plonów o odpowiednich cechach jakościowych. Stosowanie takich nawozów na glebach lekkich i kwaśnych wykazuje lepsze działanie nawozowe i zwiększa ich efektywność nawożenia w stosunku do nawozów mineralnych zawierających tylko pojedynczy składnik nawozowy.

DR WIESŁAW SZULC, SGGW WARSZAWA

Tabela 1. Nawozy wieloskładnikowe zawierające siarkę produkowane przez LUVENĘ.

Komentarz: artykuł powstał przed laty. W ciiągu tego czasu zmieniona została nazwa firmy (wcześniej Zakłady Chemiczne Luboń) oraz z oferty wyrzucony został Luboplon R (16 lipca 2009)